Herkesi memnun etme eğilimi (İngilizcede “people pleasing”), başkalarının ihtiyaçlarını ve isteklerini, çoğu zaman kendi iyiliği pahasına, kendi ihtiyaçlarının önüne koymaktır. Bu eğilimdeki kişiler başkalarının mutlu olması ve çatışma çıkmaması için ellerinden geleni yapar; çoğu zaman “hayır” demeyi tercih edecekleri isteklere bile “evet” derler.
Herkesi memnun etme eğiliminin belirtileri
- Hayır demekte zorlanmak: Kendinize uymasa bile başkaları için bir şeyler yapmayı her zaman kabul etmek.
- Onay aramak: Başkalarından sürekli takdir ve onay beklemek.
- Çatışmadan kaçınmak: Anlaşmazlıklardan ya da yüzleşmelerden kaçınmak için büyük çaba harcamak.
- Kendi ihtiyaçlarını ihmal etmek: Başkalarını mutlu etmek için kendi ihtiyaçlarınızı ve isteklerinizi görmezden gelmek.
- Reddedilme korkusu: Sevilmemek ya da reddedilmek konusunda aşırı endişe duymak.
İnsanlar neden herkesi memnun etmeye çalışır?
Herkesi memnun etme davranışları çoğu zaman sevilme ve kabul görme isteğinden gelişir. Bunun farklı kaynakları olabilir:
- Düşük öz saygı: Kendi değerinin başkalarının onu nasıl gördüğüne bağlı olduğuna inanmak.
- Çocukluk deneyimleri: Onayın koşullu olduğu bir ortamda büyümek.
- Kültürel ya da toplumsal etkiler: Fedakârlığı ve başkalarını öne koymayı yücelten toplumsal normlar. “Ayıp olur”, “kırılır” kaygısıyla büyümek bu eğilimi besleyebilir.
Herkesi memnun etmenin bedeli
Herkesi memnun etme çabası zararsız gibi görünebilir; ama ciddi olumsuz sonuçlara yol açabilir:
- Duygusal tükenmişlik: Sürekli başkalarını öncelemek tükenmişliğe ve strese yol açabilir.
- İçerleme: Zamanla kişi, sürekli ihtiyaçlarını karşıladığı insanlara karşı içerlemeye başlayabilir.
- Kimlik kaybı: Sürekli başkalarının tercihlerine göre davranmak, kişinin kendi ihtiyaçlarını ve kimliğini gözden kaybetmesine neden olabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) nasıl yardımcı olur?
BDT, herkesi memnun etme davranışlarıyla çalışmada etkili, yaygın olarak kullanılan bir terapi yaklaşımıdır. Olumsuz düşünce kalıplarını ve davranışları fark edip değiştirmeye odaklanır. BDT’nin yardımcı olduğu başlıca yollar:
- Olumsuz düşünce kalıplarını fark etmek: BDT, kişinin “Herkesi mutlu etmek zorundayım” ya da “Hayır dersem beni sevmezler” gibi herkesi memnun etmeye yönelten düşüncelerini fark etmesine yardımcı olur.
- Düşünceleri sorgulamak ve yeniden çerçevelemek: Terapist, danışanla birlikte bu düşünceleri sorgular ve onların yerine “Hayır demek sorun değil” ya da “Değerim başkalarının onayına bağlı değil” gibi daha sağlıklı düşünceler koymaya çalışır.
- Atılganlık becerileri geliştirmek: BDT, kişinin ihtiyaçlarını ve isteklerini suçluluk duymadan, özgüvenle ifade etmesini sağlayan atılganlık becerilerini öğretir.
- Sınır koymak: Danışan, başkalarını gözetmeye devam ederken kendi ihtiyaçlarını da karşılayabilmesini sağlayacak sağlıklı sınırlar koymayı öğrenir.
- Davranışsal deneyler: Terapist; hayır demek ya da kendi hakkını savunmak gibi yeni davranışları denemek için canlandırma (rol oynama) ya da gerçek hayatta yapılacak deneylerden yararlanabilir.
Herkesi memnun etme eğilimini aşmak için adımlar
- Farkındalık: Herkesi memnun etme davranışlarına ne zaman ve neden başvurduğunuzu fark edin.
- İnançlarınızı sorgulayın: Her zaman başkalarını memnun etmenin gerçekten gerekli olup olmadığını sorgulayın ve kendi ihtiyaçlarınızı önemsemenin faydalarını keşfedin.
- Atılganlığı pratik edin: Küçük adımlarla başlayın; daha az zorlayıcı durumlarda ihtiyaçlarınızı dile getirin ve hayır deyin.
- Destek alın: Bu süreçte size rehberlik etmesi için BDT eğitimi almış bir terapistle çalışmayı düşünün.
- Kendinize iyi bakın: İyi oluşunuzu besleyen etkinliklere ve alışkanlıklara öncelik verin.
Sonuç
Herkesi memnun etme eğilimi ruh sağlığı ve genel yaşam kalitesi üzerinde önemli bir etki yaratabilir. Bu davranışın altında yatan nedenleri ve sonuçlarını anlamak değişimin ilk adımıdır. Bilişsel Davranışçı Terapinin desteğiyle kişi olumsuz düşünce kalıplarını sorgulamayı, atılganlık geliştirmeyi ve sağlıklı sınırlar koymayı öğrenebilir. Böylece kendi ihtiyaçlarının da en az başkalarınınki kadar önemli olduğu daha dengeli ve doyumlu bir hayat sürebilir.