Pozitif psikoloji, insanın güçlü yönlerini ve iyi oluşunu bilimsel olarak inceleyen ve hayatı yaşamaya değer kılan şeyin ne olduğunu anlamaya çalışan bir alandır. Pozitif psikolojideki etkili çerçevelerden biri psikolog Martin Seligman tarafından geliştirilen PERMA modelidir. PERMA modeli, genel iyi oluşa katkıda bulunan temel bileşenleri tanımlayarak kişiyi gelişen ve doyurucu bir hayata yönlendirmek için tasarlanmıştır.
PERMA’nın bileşenleri
“PERMA” kısaltması, kişinin mutluluğuna ve yaşam doyumuna önemli katkıda bulunduğu düşünülen beş temel öğenin İngilizce baş harflerinden oluşur:
- Olumlu duygular (Positive Emotion – P): PERMA’daki “P” sevinç, minnettarlık, huzur, ilgi, umut, gurur, eğlence ve ilham gibi olumlu duyguları temsil eder. Olumlu duyguları beslemek dengeli ve doyurucu bir hayat için çok önemlidir; deneyimlerimizin olumlu yanlarını fark etmeyi ve tadını çıkarmayı içerir.
- Bağlılık (Engagement – E): Akış (flow) olarak da bilinen bağlılık, kişinin bir etkinliğe bütünüyle kendini kaptırdığı ve içine gömüldüğü durumdur. Kişi bu haldeyken çoğu zaman zamanın nasıl geçtiğini fark etmez; tam bir odaklanma ve doyum yaşar. Bağlılık yaşatan etkinlikler işten hobilere ve yaratıcı uğraşlara kadar çok çeşitli olabilir.
- İlişkiler (Relationships – R): Sosyal bağların niteliği genel iyi oluşta hayati bir rol oynar. Sağlıklı ilişkiler aidiyet, destek ve bağlılık duygusuna katkıda bulunur. Arkadaşlarla, aileyle ve toplulukla olumlu ilişkileri beslemek PERMA modelinin ayrılmaz bir parçasıdır.
- Anlam (Meaning – M): Hayatta amaç ve anlam bulmak kalıcı bir iyi oluş için çok önemlidir. Bu, kişinin değerlerini belirlemesini ve günlük etkinliklerini bu değerlerle uyumlu hale getirmesini içerir. İş, ilişkiler ya da kişisel uğraşlar aracılığıyla olsun, anlam duygusu hayata derinlik ve önem katar.
- Başarı (Accomplishment – A): Hedeflere ulaşmak ve başarı duygusunu deneyimlemek PERMA’daki “A”dır. Kısa ve uzun vadeli anlamlı hedefler belirleyip bunlara ulaşmak kişinin genel iyi oluşuna katkıda bulunur; yetkinlik, ustalık ve amaç duygusu verir.
PERMA’yı hayata geçirmek
PERMA modeli iyi oluşu artırmak isteyen kişiler, terapistler ve eğitimciler için pratik bir rehberdir. Bu beş öğeyi gündelik hayatına katan kişi olumlu ve gelişime açık bir bakış açısı geliştirebilir. PERMA modelini uygulamanın bazı pratik yolları şunlardır:
- Minnettarlık pratiği: Hayatınızın olumlu yanları için düzenli olarak minnettarlığınızı ifade ederek bir minnettarlık alışkanlığı geliştirin. (Örneğin her akşam o gün iyi giden üç şeyi not etmek.)
- Akış yaşatan etkinlikleri keşfetmek: Dikkatinizi bütünüyle çeken ve zamanın durduğunu hissettiğiniz bir akış duygusu yaşatan etkinlikleri keşfedin ve onlara zaman ayırın.
- İlişkileri kurmak ve beslemek: Arkadaşlarınız, aileniz ve iş arkadaşlarınızla olumlu ilişkiler kurmaya ve sürdürmeye zaman ve emek ayırın.
- Anlamla bağ kurmak: Değerleriniz üzerine düşünün ve amaç duygunuzla uyumlu, hayatınıza anlam katan etkinlikler arayın.
- Hedef koymak ve ulaşmak: Büyük hedefleri daha küçük ve ulaşılabilir adımlara bölün; yol boyunca başarılarınızı kutlayın.
Sonuç
Pozitif psikolojideki PERMA modeli iyi oluşu anlamak ve geliştirmek için kapsamlı bir çerçeve sunar. Olumlu duyguları, bağlılığı, ilişkileri, anlamı ve başarıyı gündelik hayatına katan kişi gelişen ve doyurucu bir hayata doğru anlamlı adımlar atabilir. Hayatın karmaşıklığında yol alırken PERMA modeli kalıcı mutluluk ve iyi oluş yolculuğunda değerli bir rehber olmaya devam ediyor.