Bipolar yelpazenin daha az bilinen bir üyesi olan siklotimik bozukluk, hafif depresyondan hipomaniye uzanan süreğen duygu durumu dalgalanmalarıyla kendini gösterir. Bu yazı siklotimik bozukluğun tanı ölçütlerini ve bir tedavi seçeneği olarak Bilişsel Davranışçı Terapiyi (BDT) ele almayı amaçlıyor.
Tanı ölçütleri
Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı’nın beşinci baskısına (DSM-5) göre siklotimik bozukluğun tanı ölçütleri şunlardır:
- Süreğen olarak değişen duygu durumu: - Kişi en az iki yıl boyunca (çocuk ve ergenlerde bir yıl) çok sayıda hipomanik belirti ve depresif belirti dönemi yaşar.
- Belirtisiz dönemlerin sınırlı olması: - Bu iki yıllık dönemde (çocuk ve ergenlerde bir yıl) kişi bir seferde iki aydan uzun süre belirtisiz kalmamıştır.
- Büyük dönemlerin olmaması: - Bozukluğun ilk iki yılında majör depresif dönem, manik dönem ya da karma dönem yaşanmamıştır.
- Başka büyük bozuklukların olmaması: - Majör depresif, manik ya da karma dönem ölçütleri hiçbir zaman karşılanmamıştır ve duygu durumu dalgalanmaları başka bir ruhsal bozukluk, madde kullanımı ya da tıbbi bir durumla daha iyi açıklanamaz.
- Belirgin işlev kaybı: - Belirtiler sosyal, mesleki ya da diğer önemli işlevsellik alanlarında belirgin sıkıntıya veya bozulmaya yol açar.
Bir tedavi seçeneği olarak BDT
Hedef odaklı bir terapi yaklaşımı olan Bilişsel Davranışçı Terapi, siklotimik bozukluk dahil çeşitli duygu durum bozukluklarının yönetiminde etkili olduğunu göstermiştir. BDT’nin bu durumun tedavisinde nasıl değerli bir araç olabileceğine bakalım:
- Duygu durumu takibi: - BDT, kişiyi duygu durumu çizelgesi tutmaya teşvik eder; duygusal durumlarının iniş çıkışlarını takip ederek öz farkındalık kazanmasını sağlar.
- Tetikleyicileri ve örüntüleri fark etmek: - BDT sayesinde kişi duygu durumu değişimleriyle ilişkili tetikleyicileri ve örüntüleri fark etmeyi öğrenir; duygusal durumlarını etkileyen etkenlere dair içgörü kazanır.
- Bilişsel yeniden yapılandırma: - BDT’nin bu bileşeni olumsuz düşünce kalıplarını ve çarpıtılmış inançları sorgulamayı içerir; daha dengeli ve gerçekçi bir düşünce biçimini destekler.
- Davranışsal aktivasyon: - BDT, depresif dönemlerin etkisini dengelemek için kişiyi olumlu etkinliklere katılmaya teşvik eden davranışsal aktivasyon tekniklerinden yararlanır.
- Baş etme becerileri geliştirmek: - Kişi stresi yönetmek ve duygularını etkili şekilde düzenlemek için baş etme stratejileriyle donatılır; bu da duygu durumu dalgalanmalarına karşı dayanıklılığını artırır.
- Nüksü önleme stratejileri: - BDT erken uyarı işaretlerini tanıma becerisi geliştirmeyi vurgular; kişinin duygu durumu dalgalanmaları yoğunlaşmadan önleyici adımlar atabilmesini sağlar.
Siklotimik bozuklukta bir psikiyatrist tarafından değerlendirme yapılması ve gerekirse duygudurum dengeleyici tedavinin planlanması da önemlidir; terapi bu tedaviyle birlikte yürütülebilir.
Sonuç
Siklotimik bozukluk süregiden zorluklar yaratabilir; ancak tanı ölçütlerinin iyi anlaşılması ve Bilişsel Davranışçı Terapi gibi etkili tedavi seçeneklerine erişimle kişi duygusal dünyasının karmaşıklığıyla baş etmek için gereken araçları geliştirebilir ve daha dengeli bir hayat sürebilir.