Sınırda kişilik bozukluğu (SKB); yoğun duygusal deneyimler, dengesiz ilişkiler ve çarpıtılmış bir benlik duygusuyla kendini gösteren karmaşık ve zorlayıcı bir ruh sağlığı durumudur. SKB’nin temel özelliklerinden biri “bölme” (splitting) olarak bilinen bir olgudur. Bu duygusal savunma mekanizması kişinin ilişkilerini, kendini algılayışını ve genel iyi oluşunu önemli ölçüde etkileyebilir.
Bölme nedir?
Siyah-beyaz düşünme ya da ikili düşünme olarak da adlandırılan bölme, SKB olan kişilerde gözlemlenen bir savunma mekanizmasıdır. Kişinin kendisi ya da başkaları hakkında birbirine zıt düşünceleri, duyguları ya da algıları aynı anda taşıyamamasıdır. Bölme yaşayan kişiler durumları, insanları ve duyguları uç noktalarda, “ya hep ya hiç” şeklinde sınıflandırma eğilimindedir ve insan deneyimlerinin çoğunda var olan gri alanları göremez.
Duygusal bir hız treni
SKB olan kişiler kendilerini ya da başkalarını aşırı yüceltme ile tamamen değersizleştirme arasında gidip gelirken bulabilir. İlişkiler açısından bu, birini kusursuz olarak görüp, algılanan bir kusur ya da hayal kırıklığı ortaya çıktığında onu tamamen değersizleştirmek anlamına gelebilir. (“O dünyanın en harika insanı” düşüncesi küçük bir kırgınlıktan sonra bir anda “Aslında hiçbir zaman beni sevmedi, berbat biri” düşüncesine dönüşebilir.) Bu duygusal hız treni ilişkileri zorlayabilir; çünkü karşıdaki kişi algıdaki bu ani ve yoğun değişimleri anlamakta zorlanabilir.
Bölmeye katkıda bulunan etkenler
- Terk edilme korkusu: SKB olan pek çok kişi derinlere işlemiş bir terk edilme korkusu taşır; bu da algılanan tehditle baş etmenin bir yolu olarak bölmeyi tetikleyebilir. Terk edilmeyi önlemek için birini aşırı derecede yüceltebilir, ancak reddedildiğini hissettiğinde değersizleştirmeye geçebilir.
- Duygusal hassasiyet: SKB olan kişiler duyguları çoğu zaman başkalarından daha yoğun yaşar. Bu artmış duygusal hassasiyet bölmenin özelliği olan kutuplaşmış düşünceye katkıda bulunabilir.
- Dengesiz benlik algısı: Tutarlı bir kimlik duygusunun eksikliği SKB’de yaygındır. Kişi kendisinin olumlu ve olumsuz yönlerini bir bütün halinde görmekte zorlanabilir; bu da kendini algılamada uç dalgalanmalara yol açar.
Bölmeyle baş etmek
- Diyalektik Davranış Terapisi (DBT): Dr. Marsha Linehan tarafından geliştirilen DBT, SKB olan kişiler için yaygın olarak kullanılan bir terapi yaklaşımıdır. Duygu düzenleme, kişilerarası etkililik, sıkıntıya dayanma ve farkındalık becerileri geliştirmeye odaklanır.
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): BDT kişinin olumsuz düşünce kalıplarını fark etmesine ve sorgulamasına yardımcı olabilir; kendisine ve başkalarına daha dengeli ve gerçekçi bir bakış geliştirmesini destekler.
- İlaç tedavisi: Bazı durumlarda SKB ile ilişkili belirtileri hafifletmek için duygudurum dengeleyiciler ve antidepresanlar gibi ilaçlar reçete edilebilir.
- Psikoeğitim: SKB hakkında bilgi edinmek ve bölmenin doğasını anlamak kişinin duygusal tepkilerini fark etmesini ve yönetmesini sağlayabilir.
Sonuç
Sınırda kişilik bozukluğunda bölme, kişinin kendisini ve ilişkilerini algılayışını önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı bir yöndür. Bölmenin varlığını fark etmek etkili yönetim ve tedaviye doğru atılacak çok önemli bir adımdır. Terapötik müdahaleler, ruh sağlığı profesyonellerinin desteği ve öz farkındalığa bağlılıkla SKB olan kişiler daha istikrarlı ve dengeli bir duygusal hayat için çalışabilir; daha sağlıklı ilişkiler ve daha dayanıklı bir benlik duygusu geliştirebilir.